Geschreven door Marijke Postma, een van onze docenten.
Afgelopen week las ik een artikel waarin uit onderzoek blijkt dat er sprake is van een forse stijging van emotionele problemen bij meisjes. En hoewel de stijging bij jongens minder groot lijkt, gaat dit ook op voor deze groep. Naast de Coronaperiode, de grote onzekerheden en dreigingen in de wereld, wordt tevens de prestatiedruk en een veelvoorkomend probleem van de verslaving aan smartphones genoemd als oorzaak van deze stijging.
Op fysiek niveau kan overmatig gebruik en de effecten van sociale media of games leiden tot dopamine-afhankelijkheid, wat vergelijkbaar is met andere vormen van verslaving. Dit kan leiden tot verminderde aandacht, verminderde productiviteit en problemen met impulscontrole. Het gebruik van smartphones, vooral vlak voor het slapengaan, kan de kwaliteit van slaap verminderen. Blauw licht van het scherm kan de productie van melatonine verstoren, een hormoon dat essentieel is voor een goede nachtrust. Slaapproblemen worden vaak geassocieerd met een toename van stress, angst en depressie.
Hoewel smartphones ons in staat stellen om verbonden te blijven, kan het paradoxaal genoeg ook leiden tot een gevoel van sociale isolatie. Het intensieve gebruik van sociale media kan leiden tot vergelijkingen en gevoelens van minderwaardigheid, wat op zijn beurt kan bijdragen aan depressie en angst. Onderzoek heeft aangetoond dat er een verband bestaat tussen langdurig gebruik van sociale media en verhoogde gevoelens van eenzaamheid.
De leeftijdsgroep waarop het onderzoek zich richt is de eerste generatie die met smartphone en tablet in de hand groot geworden is. Generatie Z genoemd. Ze hebben ogenschijnlijk meer feeling met leeftijdgenoten aan de andere kant van de oceaan dan met hun eigen klasgenoten. Hoewel ze onafhankelijkheid nastreven, in het NU leven, ondernemend en competitief zijn en de behoefte aan persoonlijk contact groot is, lijkt dit laatste niet altijd vanzelfsprekend en makkelijk te gaan. Dit terwijl juist in deze fase van hun ontwikkeling het opbouwen en onderhouden van contacten zo essentieel is. Eenzaamheid en depressie worden mede veroorzaakt door deze factoren.
Wat doet dit met jongeren en hoe komen ze weer echt in contact met zichzelf en anderen? De alom geprezen Netflix-serie Adolescence laat pijnlijk zien hoe kwetsbaar en eenzaam we geworden zijn. Het besef van verbinding is verloren gegaan met als resultaat een generatie die de ander meer als “object” dan als mede-mens ziet. Hannah Arendt (1906-1975), filosofe en politiek denker is in dit kader nog steeds zeer actueel en spreekt over “verwoestijning” en “verlatenheid”. Aan de oppervlakte is ogenschijnlijk in alles voorzien. Maar intern ontbreekt houvast, verbinding én bezieling. Jongeren zijn bewust of onbewust hiernaar op zoek. Niet voor niets staan jongeren in deze onzekere tijden weer open voor o.a. religieuze stromingen, kerkgenootschappen en spiritualiteit.
De dag na het lezen van het artikel reis ik weer eens met de trein. Ik zoek een rustig plekje voor mezelf en plof neer op een treinbank. De trein zet zich in beweging. Het is een rustige zomerse ochtend en om mij heen zitten voornamelijk jonge mensen. Het is stil in de treincoupé. Ik twijfel of ik mijn mobieltje uit mijn tas zal halen om de tijd te doden. Tegelijkertijd voel ik een weerzin hiertegen opkomen en laat ik mijn mobieltje in mijn tas opgeborgen. Mijn aandacht richt zich op mijn zwijgzaam gezelschap.
Het artikel komt weer boven … Goed verzorgde jonge mensen, modieus gekleed, enkelen versiert met prachtige tatoeages, ieder op zijn of haar persoonlijke manier lijken ze uiting te willen geven aan datgene waar ze voor staan. Opvallend is dat ze zich niet bewust lijken te zijn van datgene wat om hen heen gebeurt. Geen blik uit het raam waar het Hollands landschap badend in de ochtendzon voorbij zoeft, noch van de ander die tegenover hen zit. Alle aandacht gericht op hun primaire levenslijn: het Mobieltje. Soms zie ik een lach verschijnen op een gezicht, maar meest van de tijd zie ik weinig tot geen gezichtsexpressie.
De volgende ochtend ontvang ik een nieuwe jonge cliënte in mijn praktijk. Ze had gisteren zo in “mijn” coupé kunnen zitten. Net begonnen met haar nieuwe studie heeft ze moeite aansluiting te vinden bij medestudenten. “Contact maken lijkt anderen zo makkelijk af te gaan” vertelt ze me. “Ik durf mezelf niet echt te laten zien en voel me vaak eenzaam terwijl ik best veel vrienden heb.”
Ik moet weer denken aan mijn treinreis. Contact op afstand lijkt veiliger en onder controle. Ogenschijnlijk hebben we dan alles wat we willen laten zien in eigen hand… de prachtige foto-geshopte plaatjes, de gezellige uitbundige feestjes. Zelfs de gezichtsuitdrukkingen en houdingen op foto’s moeten uitdrukking geven aan een spannend en sexy leventje. Maar wanneer we écht contact willen maken, van mens tot mens in al onze kwetsbare naaktheid, dan trekken we ons vaak terug. Bang om gekwetst te worden, afgewezen of niet gezien te worden.
Mijn cliënte durft de stap te zetten om samen met mij te onderzoeken hoe ze zichzelf meer kan laten zien en krachtiger kan worden om vandaaruit vrijer contacten aan te kunnen gaan in deze nieuwe levensfase.
Foto: Eduard Hopper Chair Car 1965